Kleurrijk leven tussen licht en duisternis

‘Vandaag ben ik afgedaald naar het diepe donkere water. Met jouw hulp durfde ik het aan om de duisternis op te zoeken en te ervaren. Ik heb het licht naar binnen laten schijnen. Een ontmoeting tussen donker en licht, tussen water en vuur. Hier heb ik geen woorden voor. Ik kan alleen maar voelen.’

Dit bericht stuurde een cliënt me na een sessie waarin we met behulp van aanraking, adem en aandacht, de angsten en gevoelens ruimte gaven die ze, zoals ze het zelf beschreef, al zo lang verborgen hield in haar diepste duisternis. In die paar zinnen verwoordt ze de essentie van de daodynamische manier van werken, want daarin draait het om de verhouding tussen licht en duisternis. In deze donkere dagen waarin we de terugkeer van het licht vieren, leek dat me dat een passend onderwerp voor een blog.

Yin yang

Als de twee tegenpolen yin en yang met elkaar in verbinding zijn en in elkaar overvloeien, ontstaat een vrije beweging van qi (energie). Als de relatie tussen yin en yang verstoort raakt, kun je ziek worden, psychische- of lichamelijke klachten krijgen en voelen dat je uit balans bent. De communicatie tussen yin en yang kan verstoord raken door bijvoorbeeld stress, hormonale veranderingen of externe ziekteverwekkers. Acupunctuur en Chinese kruiden kunnen dan helpen de balans te herstellen en zo de stroom van qi te herstellen.

Duisternis

Maar er is een dieper in onszelf gelegen oorzaak van een verstoorde relatie tussen yin en yang: de in de menselijke natuur ingebakken weerstand tegen de duisternis (yin) en de neiging om vast te klampen aan het licht (yang). Duisternis associëren we instinctief met de dood, eenzaamheid en het kwaad. Niet voor niets wordt in films zoals Dune en Star Wars het kwaad als iets zwarts afgebeeld. Duisternis zien we dus als iets wat je beter kunt vermijden of wat je moet bestrijden. Zo gaan we ook om met de donkere gevoelens in onszelf. Maar dat werkt niet, want door afstand te nemen van de duisternis in onszelf raakt deze afgescheiden en daardoor gaat de communicatie tussen yin en yang verloren. Als dat gebeurt verandert het neutrale donker in pijn, angst en onzekerheid. Als we deze onaangename gevoelens vervolgens ook afwijzen, ontstaat er een vicieuze cirkel. Het vechten tegen- en vluchten voor onze duisternis houdt ons gevangen in voortdurende spanning en stress. Om daar iets aan de doen, is meer nodig dan alleen acupunctuur.

Schaduwwerk

De duisternis bestrijden of ervoor wegrennen heeft geen zin. Het is namelijk je eigen schaduw. Je doet er beter aan je aandacht daarop te richten en de gevoelens die daar schuilgaan te verkennen en toe te laten. Carl Jung noemde dit schaduwwerk. Hoewel Jung deze termen niet gebruikte, herstel je als je schaduwwerk doet in feite de relatie tussen yin en yang op een diepe laag in jezelf. Dan blijkt de duisternis geen vijand te zijn maar een goede vriend en een waardevolle hulpbron.  Door vriendschap te sluiten met de duisternis in jezelf lost pijn op, transformeert angst in moed en onzekerheid in vertrouwen. Je kunt dan gaan leven vanuit je essentie die in de duisternis begraven is, zoals de bol waar de bloem uit komt, ook diep in de aarde ligt.

Licht

Daodynamisch counselen zou je dus kunnen zien als een vorm van schaduwwerk, maar daar stopt het niet. De term schaduwwerk verhult dat het afgescheiden licht voor net zoveel problemen zorgt als de afgescheiden duisternis. Dat niet verbonden licht in onszelf manifesteert zich als de stem in ons hoofd die voortdurend commentaar levert bij alles wat we doen en meemaken. Het zijn onze meningen, oordelen en overtuigingen over onszelf en de wereld om ons heen. Dat afgescheiden licht zorgt voor heel veel spanning en onrust. Volgens Zuang zhi, de tegendraadse Taoïst uit het antieke China, begint de verstoring van de relatie tussen licht en duisternis zelfs in het licht, want daar wordt voor het eerst het onderscheid tussen goed en kwaad gemaakt. Wat we niet loslaten is het oude licht van de zomer die al voorbij is. Maar we hebben eigenlijk geen keus. Dat licht heeft de taak zichzelf op te offeren tijdens zijn gang naar de duisternis. Dat is de beweging van de herfst en het metaalelement dat ik in een podcast niet voor niets het tegenstribbelelement noemde.

Lichtwerk

Als we het werkelijk nieuwe willen toelaten in ons leven, vraagt dat van je om het licht te laten doven op zijn weg naar wat duister voelt. Op het moment dat je de overgave en het vertrouwen vindt om het licht los te laten en je te openen voor de duisternis, ontspringt spontaan het nieuwe licht, zoals ook ieder jaar vanzelf na de winter een nieuw voorjaar aanbreekt. Zuang Zhi zei: ‘houd je blik voortdurend gericht op de duistere waterplaats, want daar ontspringt het witte licht”. Als het licht niet langer afgescheiden is, maakt onrust plaats voor rust en transformeert overtuiging in inzicht en oordeel in liefde. Dat proces is het oplossen van het ego. Lichtwerker zijn betekent vanuit de daodyamische visie dus niet dat je naar de aarde gekomen bent om je licht overal te verspreiden en de duisternis te verdrijven. Lichtwerk is jouw licht in dienst stellen van het transformatieproces.    

Kleur

Wanneer de relatie tussen het licht en de duisternis in jezelf steeds opener, vrijer en inniger wordt, gebeurt er iets bijzonders. De ontmoeting van licht en duisternis resulteert niet, zoals je misschien zou verwachten, in de grijsheid die je krijgt als je zwart en wit mengt.  In het voortdurende spel tussen licht en duisternis ontstaan juist levendige steeds veranderende kleuren*. Kleur is voor mij een goede metafoor voor het leven dat volledig omarmd wordt, dat op ieder moment intens beleefd wordt en waarbij je jezelf helemaal inbrengt en je ‘true colors’ laat zien. Chinezen noemen deze toestand wu wei, wat je zou kunnen vertalen met handelen zonder te doen.  Je kunt dat ook flow noemen, maar dat doet voor mij geen recht aan de diepte van deze ervaring. Doordat deze ervaringen steeds nieuw zijn, kun je ze niet goed beschrijven. Je kunt die toestand ook niet vastleggen of vasthouden. Ik denk dat de client in het citaat waarmee dit blog begon, het probeerde te beschrijven. Zo’n ervaring is soms maar van korte duur, maar het heeft een enorme impact op hoe je in het leven staat. Ook al verzet je je daarna toch weer tegen de duisternis en klamp je opnieuw vast aan het licht, de ervaring waarin je die overgave en vrijheid hebt ervaren, roept je steeds terug en moedigt je aan te accepteren wat is en dat open tegemoet te treden.

Daodynamica

Het openen van de verbinding tussen het licht en de duisternis is niet iets wat je op een middag voor elkaar krijgt. Het is eerder een weg die je volgt, een manier waarop je leeft en waarop je met jezelf, maar ook met anderen om wil gaan. Het is het pad van de Tao. Tijdens sessies nodig ik mijn cliënten uit om die weg te gaan bewandelen. Ik creëer een veilige omgeving waarin het oude mag sterven en het werkelijk nieuwe geboren kan worden.  Ik moedig mezelf ook aan om stappen te blijven zetten op dat pad, want de vraag is niet hoeveel stappen je al gezet hebt, maar of je bereid bent de stap te zetten die nu voor je ligt. Alleen als je dat doet kun je mensen met je hele wezen, veilig geankerd in jezelf en met een werkelijk open hart begeleiden. Daarom is er tijdens de workshops en opleidingen die we met de school voor daodynamica aanbieden, altijd minstens even veel aandacht voor jouw proces als voor het proces van de ander. Daodynamica is geen methode. Het is veel meer een manier van ervaren waarnemen en begrijpen, een intentie waarmee je jezelf en de ander leert ontmoeten. Mocht je ook willen leren werken volgens deze principes, check dan vooral even onze agenda.

*Goethe heeft in zijn kleurtheorie prachtig uitgelegd hoe kleuren ontspringen in de ontmoeting tussen licht en donker